Op vrijdag 23 augustus 2024 waren we welkom in wijkcentrum De Geus, waar we samen aan de slag gingen met het conserveren van je oogst.

In dit themadossier deelt Sanne tips en tricks voor het inleggen en fermenteren van jouw groentes. En Sanna deelt haar ervaring met drogen van voedsel.

Voor het lang bewaren van groentes is het belangrijk dat je hygiënisch werkt. Handen wassen dus, en gebruik een schone snijplank en mes. Je moet ook je glazen potjes steriliseren. Dat kun je doen door het tien minuutjes te laten koken of door je glazen pot een kwartier in de oven te zetten op 130 graden. Je dekseltjes moet je dan nog wel even in kokend water steriliseren want die mogen niet in de oven.

Inleggen betekent dat je jouw groenten in een potje stopt om langer te bewaren. Je kent het waarschijnlijk wel van augurken in zuur of olijven in olie. Dit is heel makkelijk om zelf te doen! Tijdens de bijeenkomst hebben we twee soorten gemaakt: augurk en courgette, allebei met wat ui voor de smaak.

Ingrediënten

• Groentes (kan van alles zijn, van augurk tot snijbiet)
• Azijn
• Water
• Suiker (naar smaak)
• Kruiden en specerijen (naar smaak)

Benodigdheden

• Pan
• Snijplank en mes
• Soeplepel
• Potjes met een draaideksel of weckpotjes
• Theedoek

Augurk inleggen: snijd de augurk in gelijke plakjes of reepjes (of houd ze heel, als ze klein zijn) en stop ze in een gesteriliseerd potje. Je kunt nu kruiden toevoegen naar smaak, zoals laurier, mosterdzaad en jeneverbessen. Andere smaakmakers kan ook, zoals knoflook en ui. Maak nu de inlegvloeistof: breng 1/3 azijn en 2/3 water aan de kook, eventueel met een paar scheppen suiker. Zodra je azijnmengsel kookt kun je het voorzichtig in je potje scheppen. Je kunt een vochtige theedoek gebruiken om het hete potje goed vast te houden. Draai daarna zo snel mogelijk het deksel op de pot en laat afkoelen.

Courgette inleggen: Snijd de courgette in blokjes (bijvoorbeeld plakjes in 4 kwarten) en besprenkel met ruim zout. Laat enkele uren staan zodat het vocht uit de courgettes trekt. Spoel daarna de courgettes goed af onder de kraan zodat het zout eraf is en stop het in je potje. Maak weer het azijnmengsel, het is bij courgette ook lekker om er kurkuma bij te doen. Giet het hete mengsel in je potje en draai dicht.

Let altijd goed op of je deksel vacuüm trekt (als je het deksel niet meer kunt indrukken is het goed). Dan is de pot namelijk lang houdbaar, anders moet je het in de koelkast bewaren en binnen enkele weken opeten.

Als je gaat fermenteren voeg je niet zelf zuur toe in de vorm van azijn, maar maak je als het waren zelf zuur door middel van melkzuurbacteriën. Ik (Sanne) ben sinds dit jaar begonnen met fermenteren aan de hand van het boek Zuurgoed van mijn naamgenoot Sanne Zwart. Daarin worden de basisprincipes van fermenteren goed uitgelegd en staan leuke recepten om meteen aan de slag te gaan. Om te fermenteren heb je het volgende nodig:

• Pot met waterslot of een weckpot met ring van natuurrubber
  • je wil namelijk niet dat er zuurstof bij je groentes komt, maar het gas dat zich in de pot vormt moet wel naar buiten kunnen
• Voldoende zout
  • dit zorgt ervoor dat alleen de goede bacteriën overleven
• Biologische groentes en smaakmakers
  • de natuurlijke bacteriën op de groentes wil je zoveel mogelijk behouden zodat de fermentatie op gang komt
• Geduld
  • voor een pot zuurkool heb je bijvoorbeeld al gauw 4-5 weken nodig

Tijdens de bijeenkomst hebben we zuurkool gemaakt op basis van het recept uit Zuurgoed. Dat deden we als volgt:

• Snijd een witte kool in dunne reepjes
• Doe de kool in een kom met wat jeneverbessen en een eetlepel mosterdzaad
• Weeg de groente en voeg daarvan 2% zout toe
• Kneed alles stevig door elkaar zodat er heel veel vocht uit komt. Hier mag je al je frustratie instoppen!
• Stop de kool met het vocht in een pot en druk aan zodat de kool onder water staat. Stop een laurierblad erbij.
• Sluit de pot. Als je geen waterslot hebt, laat dan indien nodig af en toe wat gas ontsnappen.
• Proef na ongeveer 5 weken hoe de kool smaakt (afhankelijk van het weer, want als het warm is gaat de fermentatie sneller). Tevreden? Zet de zuurkool dan in de koelkast. Anders kun je nog wat langer wachten.

Drogen is een derde manier om je voedsel langer te bewaren. Sanna heeft veel ervaring met drogen en zij deelt hier haar tips & trics!

Ik conserveer heel veel van mijn vers geoogste en gekochte fruit en groente door middel van drogen. Inmiddels doe ik dit al zo’n 12 jaar en daarom deel ik er graag wat over in onze Moestuinstad-club. 🙂

Het drogen van kruiden is van oudsher wel bekend. Op oude plaatjes van keukens van lang geleden, of van oude tuingebouwtjes zie je vaak van die bossen met planten ondersteboven aan balken hangen. Het gebruiken van zonlicht en lucht is natuurlijk een oude en beproefde methode. In warme landen is dit ook erg fijn en makkelijk. Ik denk bijvoorbeeld aan die heerlijke zongedroogde tomaatjes uit Italie….mmmm! Maar in ons natte kikkerlandje is het niet altijd makkelijk om schimmelvrij je oogst te drogen. Daarom is het superhandig dat we tegenwoordig de beschikking kunnen hebben over hete lucht ovens en speciale droogovens. Daar wil ik je hier wat tips voor geven.

WAT KUN JE ALLEMAAL DROGEN?

In principe kun je natuurlijk alles drogen, maar het is niet allemaal even lekker. Gedroogde sla zou ik b.v. niemand aanraden. Ook zijn sommige dingen die industrieel heel lekker gedroogd worden, niet altijd even lekker als je ze zelf droogt. Denk maar aan rozijnen (van druiven), of abrikozen en bananen. Die laatste zijn best lekker uit je eigen (droog)oven hoor, maar het smaakt echt anders dan die uit de winkel. Dat moet dus even wennen. Rozijntjes zijn mij helaas nog niet gelukt. En ik denk dat ze ook goedkoper zijn vanuit de winkel dan dat ik ze zelf droog, dus het is ook wel handig om daar naar te kijken. Maar in principe kun je dus alles drogen en ik zou dus zeggen: experimenteer er lekker op los!

Zelf droog ik vooral kruiden en planten voor thee en de keuken. Denk aan: braam- en frambozenblad, brandnetel, salie, laurier, rozemarijn, thijm enzovoorts. Daarnaast droog ik fruit zoals appels, ananas, mango en aardbeien. Dit vinden wij heerlijk door de muesli!

HOE DROOG JE?

Je hebt een warme plek nodig waar de lucht goed circuleert. Het is fijn als je temperatuur constant en geregeld blijft, daarom werk ik het liefst met een droogoven maar het kan ook met een hete lucht oven.

Hete lucht oven: zet deze op de laagste stand en houd de deur op een kiertje open. Dit laatste is echt nodig om het vocht voldoende af te voeren.

Droogoven: kies er eentje met een thermostaat zodat je zelf kunt bepalen welke (lage) temperatuur je kiest. Als je de werking van kruiden voor thee bijvoorbeeld zo groot mogelijk wilt houden is het fijn als je kunt drogen onder de 42 graden celsius. Vitamines en enzymen worden zo behouden. Er zijn oventjes van verschillende merken te koop. Excalibur is wel de meest bekende, maar die is ook wel behoorlijk aan de prijs. Voor de beginner is het prima om met een minder bekend merk te starten. Zo heb ik jaren plezier gehad van een Princess oven die me 60 euro had gekost. Wat ik tegenwoordig wel belangrijk vind is dat de roosters niet zulke grote mazen hebben.

Je dekt de roosters van een droogoven het beste af met speciale teflex vellen, zodat je kleinere stukjes niet naar beneden vallen. Deze koop je eenmalig en gebruik je dus altijd opnieuw. Kijk wel even goed naar de afmetingen van je lades, want dan koop je de juiste maat.

In de hete lucht oven kun je wat bakpapier gebruiken om onder je te drogen oogst te leggen.

Het drogen zelf kost een aantal uren. Ook hierdoor is het kiezen van een droogoven soms een verstandiger keuze. Het laten draaien van je hete lucht oven is kostbaarder dan de droogoven. Hoeveel uren is afhankelijk van wat je droogt. Het drogen van dikkere plakjes fruit kost meer tijd dan het drogen van frambozenblaadjes. Dat heeft alles te maken met de hoeveelheid vocht die je product bevat. En natuurlijk op welke temperatuur je droogt. Ik droog in principe alles onder de 42 graden en dus staat mijn oventje eigenlijk wel altijd minimaal 24 uur te draaien. Maar soms kan iets echt wel 3 dagen kosten. Met een flinke berg mango of ananas kom ik daar wel aan. Maar dan is het ook we echt kurkdroog. En dat is belangrijk als je iets echt lang wilt kunnen bewaren.

RECEPTEN EN TIPS

Van bramenblad kun je heerlijke thee zetten. Dus pluk niet alleen je bramen, maar droog meteen ook een aantal bladeren! Ik droog ook altijd wat kleine braampjes mee, zodat die mee kunnen in de thee. Hierdoor smaakt het extra fruitig. Bladeren gedroogd? haal ze van de takjes af en versnipper ze. Bewaar ze in een afgesloten, droge pot uit het zonlicht. Zo houd je het jaren goed! Bramenblad zit boordevol anti oxidanten en werd in vroeger tijden gebruikt bij ontstekingen. Je vindt meer medicinale toepassingen online.

Voor frambozenblad geldt hetzelfde. Deze is ook heel erg geschikt om thee voor kraamvrouwen mee te zetten: ze hebben namelijk een positieve werking op de gladde spieren (zoals die van de baarmoeder). Zo krijgt de baarmoeder snel weer haar oude vorm terug.

Paddenstoelen kun je ook fantastisch drogen. Zorg dat je ze voor gebruik even laat weken in water en dan geven ze volop smaak aan je gerechten.

Maak eens heerlijke boerenkool chips met de boerenkool (of palmkool) uit je eigen tuin!!! Hier vind je twee recepten en een werkbeschrijving: https://heelgezondemama.blogspot.com/2013/09/gezonde-chips-van-boerenkool.html

In deze tijd van het jaar zie je de zadenstrengen hangen aan de brandnetels. Wist je dat dit fantastisch powerfood is?

De zaden zijn het meest voedzame deel van de brandnetelplant en bevatten vitamine A, vitamine C, ijzer, silicium, calcium en magnesium. Het toevoegen van een strooisel van zaden aan je favoriete voedsel is een uitstekende manier om die voeding in je dieet te brengen. Ze zijn in een mum van tijd gedroogd, en je hebt er de hele winter plezier van!

Tip bij het drogen: na het wassen verdeel je de trosjes over het rooster in je droogoven. Ik leg onder dat rooster een stuk bakpapier (zo waait het niet weg) om al die kleine balletjes op te vangen die loslaten. Want echt….ze zijn enorm klein en ze laten los. Dan liggen ze als je pech hebt allemaal onderin je droogoven. Hier lees je meer over brandnetelzaad:  https://plantaardiger.nl/brandnetelzaden/

En dan natuurlijk de allerlekkerste snoepjes van moeder natuur: fruit!!! Wij maken thuis al jaren de lekkerste fruit”snoepjes”, die we zo uit het vuistje eten, of toevoegen aan onze ontbijtgranen. Toen de kinderen klein waren vonden ze het ook geweldig om appelchips uit te delen op school. Dan sneed ik appels in plakjes, bestrooide ze met kaneel en wat citroen (ook voor de kleur te behouden is citroen erg fijn!) en dan droogde ik het. Leuk verpakt in zakjes was dit altijd een feestje! Meer ideeën voor gedroogd fruit? Kijk op: https://heelgezondemama.blogspot.com/2013/09/snoepen.html

Foto: gedroogde ananas stukjes

Tip: niet alleen je eigen moestuinoogst kun je drogen. Ik koop regelmatig groot in als er een goede deal is. Sjouwerman op de markt heeft een 2e klasse waar hij de groente en fruit die al te rijp is voor de winkel super voordelig aanbiedt. Je moet vaak even goed kijken of het b.v. geen schimmel bevat. Maar ik vind er regelmatig wel iets leuks: een doos rijpe abrikozen bijvoorbeeld. Of een doos bio bananen. Laatst had ik biologische limoenen! Dan koop ik meteen een hele bulk en gooi het allemaal in mijn droogoventje. Zo hebben wij nu leuke glazen potten staan met schijfjes limoen. Lekker in de thee of water! Maar ook te gebruiken voor het bakken. Even laten weken in water en het neemt zijn oorspronkelijke vorm weer aan.

Kortom: met drogen kun je ontzettend veel leuke en lekkere dingen doen. Ik hoop dat ik je hiermee een beetje heb kunnen inspireren. En natuurlijk kun je me altijd nog vragen stellen in onze app groep.

Door: Sanna Jonkhart | Foto’s: Menno Karres